Ở lứa tuổi từ 1 đến 3 tuổi, trẻ có thể bị các tai nạn trong nhà như dị vật đường thở, điện giật, phỏng, ngạt nước, uống nhầm hóa chất, chấn thương,…
Sau đây là một số tai nạn thường gặp quí phụ huynh cần lưu ý phòng tránh:

Dị vật đường thở: trẻ ăn dưa hấu có hạt dưa, hoặc cắn hạt dưa, hạt bí, hạt hướng dương, hạt giẻ, ngay cả kẹo mứt…đặc biệt khi trẻ ăn vừa cười giỡn hoặc khóc, dễ bị dị vật đường thở. Phòng ngừa tốt nhất là không cho trẻ nhỏ ăn các loại thức ăn có hột này hoặc khi ăn phải lấy hết hột ra.

Cách sơ cứu trẻ bị dị vật đường thở
Nếu nạn nhân còn hồng hào, khóc được, la được, nói được, không khó thở: nên đặt ở tư thế ngồi thở, giữ yên trẻ và đưa đến bệnh viện để khám và gắp dị vật ra
Nếu nạn nhân tím tái, khó thở, không khóc hoặc khóc yếu. Nhanh chóng gọi cấp cứu và tiến hành thủ thuật

Trẻ dưới 2 tuổi: phương pháp vỗ lưng ấn ngực
Đặt trẻ nằm sấp, đầu thấp trên cánh tay trái, giữ chặt đầu và cổ trẻ bằng bàn tay trái
Dùng gót bàn tay phải vỗ 5 cái thật mạnh vỗ lưng trẻ ở khoảng giữa 2 bả vai
Sau đó lật ngữa trẻ sang tay phải, nếu còn khó thở, tím tái, dùng 2 ngón tay trái ấn mạnh ở vùng ½ dưới xương ức 5 cái
Nếu dị vật vẫn chưa rơi ra ngoài, hãy lật người trẻ lại tiếp tục vỗ lưng. Luân phiên vỗ lưng và ấn ngực cho tới khi dị vật rơi khỏi đường thở hoặc trẻ khóc được

Hình 1: Thủ thuật vỗ lưng ấn ngực

Trẻ lớn: thủ thuật Heimlich

Trẻ còn tỉnh:
Đứng sau lưng trẻ, vòng 2 tay ôm lấy thắt lưng trẻ
Nắm chặt bàn tay làm thành một quả đấm đặt ở vùng thượng vị, ngay dưới chóp xương ức, phía trên rốn
Ấn 5 cái dứt khoát theo hướng từ trước ra sau và từ dưới lên trên, mạnh và nhanh
Có thể lập lại 6-10 lần ấn bụng cho tới khi dị vật rơi khỏi đường thở hoặc trẻ khóc la được

Hình 2: Thủ thuật Heimlich đứng khi nạn nhân còn tỉnh

Trẻ hôn mê:
Để trẻ nằm ngữa, quỳ xuống dạng 2 chân cạnh đùi nạn nhân
Đặt gót một lòng bàn tay lên vùng thượng vị, dưới chóp xương ức, dưới chóp xương ức, đặt tiếp bàn tay thứ hai chồng lên bàn tay thứ nhất
Ấn 5 cái dứt khoát, mạnh và nhanh vào bụng theo hướng từ dưới lên trên
Có thể lập lại 6-10 lần ấn bụng cho tới khi dị vật rơi khỏi đường thở
Để trẻ nằm ngữa, quỳ xuống dạng 2 chân cạnh đùi nạn nhân
Đặt gót một lòng bàn tay lên vùng thượng vị, dưới chóp xương ức, dưới chóp xương ức, đặt tiếp bàn tay thứ hai chồng lên bàn tay thứ nhất
Ấn 5 cái dứt khoát, mạnh và nhanh vào bụng theo hướng từ dưới lên trên
Có thể lập lại 6-10 lần ấn bụng cho tới khi dị vật rơi khỏi đường thở

Hình 3: Thủ thuật Heimlich nằm khi nạn nhân hôn mê

Chú ý:
Nếu nạn nhân ngưng thở, phải thổi ngạt 2 cái chậm trước và xen kẽ thổi ngạt khi làm thủ thuật Heimlich hay vỗ lưng ấn ngực cho tới khi bệnh nhân thở lại hoặc la khóc được.
Sau khi lấy được dị vật, hoặc nạn nhân la khóc được, vẫn phải đưa nạn nhân đến cơ sở y tế để kiểm tra

Những việc cần tránh
Đừng can thiệp nếu nạn nhân vẫn còn có thể ho, thở hay la, khóc được
Đừng cố móc lấy vật lạ ra và dịch chuyển nó nếu bạn không thể thấy được nó vì có nhiều khả năng dị vật rơi vào sâu hơn.

Điện giật: do những chùm đèn trang trí trên chậu cây kiểng, nhang điện, đèn hào quang, nhấp nháy ở các bàn thờ, hấp dẫn trẻ đến tò mò, sờ mó nên bị điện giật. Phòng ngừa bằng cách hạn chế trang trí đèn nhấp nháy hoặc để ở xa tầm với trẻ. Các ổ điện được che kín bằng các nút nhựa an toàn.

Phỏng: vào ngày tết, các gia đình thường dùng khăn trải bàn, trên đó để bình trà nóng hoặc phích nước sôi để châm trà, hoặc để các thức ăn nấu nóng hoặc hăm nóng trên bàn, trẻ bóc phải hoặc kéo khăn bàn làm rơi đổ, gây phỏng trẻ hay phụ huynh ủi đồ ngày tết quên để bàn ủi nơi trẻ sờ tới được, gây phỏng. Phòng ngừa bằng cách hạn chế sử dụng khăn trải bàn hoặc phải cố định thật chắc để trẻ không thể kéo rơi đổ, ủi đồ xong, phải để bàn ủi xa tầm với của trẻ, tốt nhất có người giữ trẻ để không cho trẻ “phá”.

Ngạt nước: một số gia đình có hồ kiểng non bộ trong nhà gần chân cầu thang, trẻ có thể đến đó và té vào hồ hoặc vào buồng tắm giọc nước, té vào xô nước hoặc bồn cầu, gây ngạt nước. Phòng ngừa bằng cách không thiết kế hồ kiểng trong nhà khi gia đình có trẻ nhỏ, xô nước bồn cầu được đậy nắp hoặc không chứa nước.
Uống nhầm, ăn nhầm: trẻ có thể bò, đi quanh nhà và vớ bất cứ thứ gì cho vào miệng chẳng hạn chai trà chanh đựng dầu hôi – thường dự trữ ngày tết để châm đèn dầu – hay cồn xe nhang (rượu methanol) – một số gia đình làm nhang bán ngày tết – hay nước tro tàu (dung dịch KOH) – làm bánh ích trong hoặc các bả độc, thức ăn trộn thuốc diệt chuột, côn trùng, hoặc thuốc an thần, động kinh (phenobarbital, haloperidol,…), đưa đến ngộ độc có thể ảnh hưởng tính mạng trẻ. Phòng ngừa bằng cách không đựng hóa chất trong các chai nước giải khát hoặc các hóa chất phải để xa tầm với và tầm “thấy” của trẻ.

Chấn thương: các loại cây kiểng có gai, hoặc hoa mai giả gắn trên cành cây khô bằng dây kẽm sắc nhọn,… dễ gây thương tích cho trẻ, hoặc những chậu kiểng nhỏ để ở nơi cao trẻ với tới được, làm đổ va vào trẻ gây chấn thương hoặc bình bông, đồ vật để trên bàn có tấm khăn trải bàn dù trẻ không với tới được nhưng kéo khăn bàn làm rơi đổ các đồ vật trên bàn gây chấn thương trẻ. Phòng ngừa để xa chậu kiểng khỏi tầm với trẻ, tránh trang trí cây kiểng, nội thất bằng sử dụng dây kẽm, vật sắc nhọn.

Phòng ngừa chung nhất là luôn có người giữ trẻ, để ý trẻ và thiết kế trang trí ngôi nhà, môi trường trong nhà an toàn cho trẻ, giảm thiểu các nguy cơ có thể gây hại cho trẻ mà quí phụ huynh cảm nhận, ý thức được.
Kính chúc quí phụ huynh và các cháu nhi đồng vui khỏe, hạnh phúc, phát đạt và tận hưởng tết an toàn.

BS CKII Nguyễn Minh Tiến
Bệnh viện Nhi đồng Thành phố