Áp dụng kỹ thuật oxy hoá máu qua màng ngoài cơ thể (ECMO) cứu sống trẻ hậu phẫu tim bẩm sinh nặng phức tạp – Vừa qua, Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố tiếp nhận một trẻ Đ. K. N. 10 tuổi, giới nữ, cân nặng 16 kg, ngụ ở xã Tân Hòa, Cần Thơ.

Bệnh sử vài tháng nay, người nhà thấy bé mệt nhiều khi vận động, tím môi, ho, khám bệnh viện địa phương, siêu âm tim theo dõi kệnh nhĩ thất, chuyển bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố. Tiền căn: trẻ con 1/1, sanh non, CNLS 1.8kg, sau sanh không ghi nhận tim bẩm sinh. Nghỉ học từ cấp 1 do không theo kịp bạn bè. Trẻ được siêu âm tim ghi nhận: Kênh nhĩ thất thể trung gian; thông liên nhĩ lỗ lớn dạng nhĩ chung. Dãn thất phải; thất trái không thiểu sản. Dãn thân và hai nhánh động mạch phổi. Hẹp tại vị trí xuất phát động mạch phổi trái. Các tĩnh mạch đổ về xoang chung, rồi đổ về nhĩ bên trái. Tĩnh mạch chủ trên và tĩnh mạch chủ dưới nhỏ.

Chụp CTA (CT mạch máu) ghi nhận: Động mạch chủ lên xuất phát từ thất trái, cung chủ phải, không ghi nhận đoạn hẹp trên cung chủ. Đường kính động mạch chủ lên d# 16.6mm, cung chủ d# 13.7mm, động mạch chủ xuống d# 11.5mm. Không có PDA (còn ống động mạch), Thông liên thất # 6.7mm. Động mạch phổi xuất phát từ thất phải, chia thành hai nhánh động mạch phổi phải và trái: đường kính thân động mạch phổi d# 21.8mm. Động mạch phổi (P) d# 21.3mm, phổi (T) hẹp tại vị trí phân chia d# 8.7mm, dãn sau hẹp # 17.5mm. Tồn tại hai tĩnh mạch chủ trên. Tĩnh mạch chủ trên bên phải đổ về nhĩ phải. Tồn tại tĩnh mạch đơn đổ vào tĩnh mạch chủ trên bên phải. Tĩnh mạch chủ trên bên trái đổ về nhĩ trái.

Trẻ được tiến hành phẫu thuật lần 1, chẩn đoán sau mổ: Kênh nhĩ thất thể chuyển tiếp-Tĩnh mạch chủ trên trái về xoang vành- xoang vành không mái

Phương pháp phẫu thuật: khâu chẻ van nhĩ thất trái, sửa van nhĩ thất trái, tạo mái xoang vành, đóng thông liên nhĩ. Sau mổ trẻ được chuyển khoa hồi sức tim điều trị với vận mạch liều thấp. Hậu phẫu ngày 1 em được rút nội khí quản. Sau rút nhội khí quản 2 giờ, trẻ thở mệt, môi tái, SpO2  dao động 85-88%, Xquang ngực phù phổi cấp. Trẻ được đặt lại nội khí quản ra máu đỏ loãng, siêu âm tim: dãn lớn nhĩ trái và thất trái, theo dõi hẹp van hai lá. Chụp CTA khẩn: Dãn lớn tim trái và các nhánh tĩnh mạch phổi. Dãn thân và hai nhánh động mạch phổi. Không khuyết thuốc cản quang các nhánh động tĩnh mạch phổi. Đông đặc phế nang hai bên theo dõi phù phổi cấp nghĩ do tim. Hình ảnh gan tim. Trẻ được hội chẩn Ekip tim mạch, quyết định phẫu thuật lần 2, sửa van hai lá, chừa PFO (lỗ bầu dục).

Sau phẫu thuật: trẻ huyết động không ổn định với vận mạch liều cao (adrenalin 0.6 mcg/kg/phút, Noradrenalin 0.6 mcg/kg/phút, Dopamin 10 mcg/kg/phút, Milrinon 1 mcg/kg/phút), thiểu niệu, tổn thương gan, thận, creatinin tăng dần 140 micromol/L, trẻ suy hô hấp càng lúc càng nặng tím tái, độ bão hòa oxy máu SpO2 giảm nặng còn 60-70%, tim co bóp yếu phân suất tống máu giảm còn 26-32% (bình thường 60-80%), phổi tổn thương nặng, thâm nhiễm 2 phế trường. Hội chẩn ê kíp ECMO tiến hành đặt cannula mạch máu trung tâm, kết nối bệnh nhân với máy ECMO chế độ VA ECMO, kết hợp với lọc máu liên tục. Sau ECMO phối hợp lọc máu máu liên tục, tình trạng lâm sàng trẻ cải thiện dần, giảm dần vận mạch, tiểu khá, xét nghiệm chức năng gan thận có xu hướng cải thiện, creatinin về bình thường. Sau 4 ngày ECMO, trẻ được cai ECMO, ngưng lọc máu và cai máy thở sau đó 3 ngày, thở oxy và thở khí trời, tỉnh táo, chức năng gan thận dần trở về bình thường, được xuất viện sau hơn 2 tuần điều trị. Đây là trường hợp đặc biệt trẻ tim bẩm sinh phức tạp được cứu sống nhờ kỹ thuật ECMO.

Qua trường hợp này chúng tôi lưu ý đến quý phụ huynh các triệu chứng dấu hiệu gợi ý trẻ có thể mắc bệnh tim khi có một trong các dấu hiệu sau đây, cần phải đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám:

Trẻ nhỏ

• Thở nhanh kéo dài.
• Khó thở khi bú.
• Bú lâu >30 phút.
• Vã mồ hôi nhiều khi bú.
• Không tăng cân.
• Nhiễm trùng hô hấp tái phát.
• Viêm phổi nhiều lần.

Trẻ lớn

• Mệt khi chạy.
• Không theo kịp bạn cùng tuổi.
• Khó thở khi gắng sức.
• Ngất khi vận động (đặc biệt gợi ý bệnh tim nặng).
• Đau ngực khi gắng sức.
• Đánh trống ngực.
• Chậm phát triển thể chất (trẻ Đ. K. N. 10 tuổi, giới nữ, cân nặng chỉ có16 kg, bình thường lứa tuồi này khoảng 28-30 kg)

Xem thêm: Cứu sống một trẻ viêm cơ tim tối cấp, sốc tim nhờ kỹ thuật oxy hóa máu qua màng ngoài cơ thể (ECMO)

BS CK2 Nguyễn Minh Tiến
Bệnh viện Nhi Đồng Thành Phố