Thông tin thuốc - Cảnh giác dược

Hội chứng người đỏ do vancomycin

1.Định nghĩa
Vancomycin là kháng sinh được chỉ định điều trị trong trường các trường hợp nhiễm trùng gram dương nghiêm trọng hoặc dị ứng với beta lactam. Hội chứng người đỏ (Red man syndrome) là phản ứng quá mẫn với kháng sinh vancomycin, khoảng 5-13% bệnh nhân mắc phải hội chứng này khi sử dụng vancomycin.

2.Cơ chế và yếu tố nguy cơ
Hội chứng người đỏ không phải là một phản ứng dị ứng (vì không thông qua cơ chế miễn dịch) nhưng lại có triệu chứng tương tự như một phản ứng dị ứng.

Vancomycin làm thay đổi quá trình sản xuất các tế bào máu (giảm số lượng tiểu cầu, thay đổi số lượng bạch cầu), phá vỡ tế bào mast gây giải phóng histamin làm tăng nồng độ histamin đột ngột.

Thời gian truyền thuốc quá nhanh (dưới 60 phút) ở liều đầu tiên cũng liên quan đến việc xuất hiện hội chứng này, triệu chứng thường xuất hiện ngay sau khi truyền, khoảng 4-10 phút, tuy nhiên vẫn có một số trường hợp xuất hiện khá lâu sau đó.

Nhìn chung, hội chứng người đỏ xảy ra chủ yếu trên các đối tượng đặc biệt, cụ thể:
– Bệnh nhân ung thư (đặc biệt ung thư phổi), HIV, ghép tạng (ghép tủy).
– Phản ứng xảy ra nặng hơn ở bệnh nhân dưới 40 tuổi và đặc biệt là trẻ em.
– Sử dụng kèm các thuốc: rifampicin, teicoplantin, ciprofloxacin và amphotericin B, thuốc giãn cơ, thuốc cản quang, opioid.

3.Triệu chứng
– Dấu hiệu và triệu chứng đầu tiên của hội chứng người đỏ là phát ban ở mặt, cổ và thân trên. Da xuất hiện đỏ ửng và trở nên ngứa và rát.
– Thỉnh thoảng có thể sốt, đau đầu, chóng mặt hoặc kích động.
– Sưng mặt, mắt, môi.
– Sau khoảng 6 ngày, da dày lên và bắt đầu bong tróc, ở dạng tấm lớn hoặc mảnh nhỏ, đặc biệt lòng bàn tay và lòng bàn chân.
– Các triệu chứng khác bao gồm: buồn nôn, nôn, đau ngực, khó thở, huyết áp thấp, co thắt cơ, phù mạch…

4.Xử lí và phòng ngừa
Nguyên tắc xử lí:
– Dừng truyền vancomycin ngay, chỉ khi các triệu chứng biến mất có thể truyền lại với tốc độ truyền giảm đi một nửa.
– Dừng các thuốc không cần thiết.
– Dùng kháng histamin H1 diphenhydramin (dưới 1mg/kg), có thể phối hợp thêm kháng histamin H2 ranitidine/cimetidine (dưới 4mg/kg) 1 giờ trước khi truyền vancomycin ở những liều tiếp theo.
– Có thể dùng corticosteroid bôi trực tiếp vùng da bị ảnh hưởng.
– Các triệu chứng có thể thuyên giảm hoặc điều trị bằng cách sử dụng băng ướt hoặc chất giữ ẩm/làm mềm cho vùng da bị ảnh hưởng.

Nguyên tắc dự phòng:
– Dùng kháng histamin trước khi truyền vancomycin làm giảm đáng kể nguy cơ bị đỏ da và ngứa.
– Pha loãng nồng độ thuốc (≤ 5mg/ml) và thời gian truyền trên 60 phút.

5.Đánh giá chung
Hội chứng người đỏ thường không nghiêm trọng, nhưng gây khó chịu và cần được điều trị nhanh chóng.
Các triệu chứng có thể được kiểm soát hoặc thuyên giảm bằng cách sử dụng kháng histamin mà không gây tác dụng phụ kéo dài.

Đối với bệnh nhân đã từng mắc hội chứng này trước đó, nên cho bác sĩ biết trước khi sử dụng vancomycin vì có nguy cơ phản ứng xảy ra một lần nữa.

Tài liệu tham khảo

  1. Drisyamol KA et al. Vancomycin induced Red man syndrome. International Journal of Pharmacological Research. 2016:6(4).
  2. NHS Grampian Staff Guidance for the Administrayion of IV Vancomycin in Adults via Intermittent (pulsed) Infusion. 2017. Link: https://foi.nhsgrampian.org/globalassets/foidocument/foi-public-documents1—all-documents/nhsgvanc.pdf.
  3. Peter F Weller, MD, MACP, (Feb 09, 2019), Vancomycin hypersensitivity, uptodate.
  4. Seymour, T. (2018, February 6). “What is red man syndrome?.” Medical News Today. Retrieved from https://www.medicalnewstoday.com/articles/320833.php.

TỔ TTT-DLS-KHOA DƯỢC
BỆNH VIỆN NHI ĐỒNG THÀNH PHỐ